بسیاری از کشورها ازجمله ترکیه‌ی اردوغانی، عراق دوران بعث و سوریه، به ازای قربانی‌کردن دموکراسی، بحران در سیاست خارجی و جنگ داخلی را ترجیح دادند. نتیجه‌ی این انتخاب نابخردانه را می‌توان در خیابان‌های جنگ‌زده‌ی شهرهایشان دید. برخلاف آن‌ها، ایران با پروژه‌ی برجام، در سیاست خارجی خود مسیر متفاوتی را در پیش گرفت. اما این مسیر تازه هنوز هم در سیاست داخلی ایران منعکس نگشته.

کلیدی بر قفل بسته‌ی مسائل داخلی ایران: برجام دو!

ریوار آبدانان

اکنون بیش از همیشه آشکار شده که راه‌کارهای دموکراتیک، کلید حل بحران‌های جهانی‌اند. به‌ویژه در خاورمیانه‌ی گرفتار در آتش جنگ، این واقعیت با صراحت هرچه ‌تمام خودنمایی می‌کند.

بسیاری از کشورها ازجمله ترکیه‌ی اردوغانی، عراق دوران بعث و سوریه، به ازای قربانی‌کردن دموکراسی، بحران در سیاست خارجی و جنگ داخلی را ترجیح دادند. نتیجه‌ی این انتخاب نابخردانه را می‌توان در خیابان‌های جنگ‌زده‌ی شهرهایشان دید. برخلاف آن‌ها، ایران با پروژه‌ی برجام، در سیاست خارجی خود مسیر متفاوتی را در پیش گرفت. اما این مسیر تازه هنوز هم در سیاست داخلی ایران منعکس نگشته.

اختلافات شدید درون جناح‌های قدرت و نبرد عظیمی که از لحاظ فکری‌ـ سیاسی در کل بدنه‌ی جمهوری اسلامی جریان دارد بر سر این مسئله است: آیا خودمان دست به تحول بزنیم یا برای تحولات تحمیلی آماده شویم؟!

همین پرسش استراتژیک، فضای فکری‌ـ سیاسی نظام را دوقطبی گردانده و به‌شکل دو جریان جداگانه در مقابل هم قرار داده است.

برجام دو مدنظر دولت روحانی اگر بر مبنای گذار از فضای امنیتی کنونی و محدودسازی نیروهای خودسر ـ که عملاً اقتصاد، سیاست و جامعه‌ی مدنی را تحت سیطره‌ی خود درآورده‌‌اند‌ـ باشد، سیمای تازه‌ای به ایران خواهد بخشید. اما اگر تنها یک مانور تبلیغاتی و زودگذر باشد، زیان‌های بسیاری را متوجه خود نظام خواهد ساخت. زیرا بدون برجام(برنامه‌ی اقدام جامع مشترک) در سیاست داخلی، دولت روحانی صرفاً یک کابینه‌ی دیپلمات و امتیازدهنده‌ی بزرگ به نیروهای جهانی خواهد بود و نمی‌تواند جامعه‌ی تحول‌خواه ایران را بیش از این منتظر و خوددار نگه دارد. 

برجام اتمی باعث شد تا دولت روحانی به سوپاپ اطمینان نظام مبدل شود اما آنچه سرنوشت رفرم‌خواهی، مردمسالاری و اعتدال‌گرایی را در ایران رقم خواهد زد همانا برجام دو خواهد بود. گذار از گفتمان دوران احمدی‌نژاد مطلوب است اما برای حل مسائل داخلی ایران کفایت نمی‌کند. به‌ویژه مسئله‌ای غول‌پیکر به‌نام مسئله‌ی کورد و مسائل دیگر خلق‌های ایران می‌تواند هم پاشنه‌ی آشیل ایران باشد و هم نقطه‌ی قوتش. این بسته به نوع سیاستی است که از این ‌پس دولت در قبال مسائل داخلی‌ کشور درپی خواهدگرفت. همچنین تعریف برجام دو به‌شکل لیبرالیزه‌کردن اقتصاد و اتصال آن به سرمایه‌ی جهانی، تنها نفوذپذیری ایران را تسریع می‌بخشد. وعده‌ی اعطای برخی حقوق فرهنگی لیبرال نیز نمی‌تواند مسائل خلق‌ها را حل کند. گام‌های لازم برای شکل‌گیری برجام دوِ دموکراتیک را می‌توان به این شکل ترتیب‌بندی کرد:

1ـ نشان‌دادن جسارت، آمادگی و توان لازم برای تغییر و روی‌آوری به سیاست دموکراتیک از سوی دولت روحانی.

2ـ خارج‌سازی حوزه‌ی سیاست داخلی ایران از زیر کنترل نیروهای خودسر و جریانات موازی.

3ـ شکل‌گیری گفتمان سیاست داخلی ایران حول محور «چاره‌یابی مسائل حل‌نشده‌ی خلق‌های ایران».

4ـ بحث و دیالوگ بر سر مسائل و مذاکره با طرف‌های ذی‌ربط.

5ـ تهیه‌ی یک چارچوب حقوقی مناسب برای حل دموکراتیک مسائل(بر مبنای پذیرش خودمدیریتی دموکراتیک خلق‌ها در قانون اساسی ایران).

بر این پایه، برجام دو یک دوراندیشی مدبرانه، اقدام پیشگیرانه‌ و تنها راه برای جلو‌گیری از سرریز بحران خاورمیانه به درون ایران است.

اکنون دو راه‌حل توسط نیروهای جهانی به ایران تحمیل می‌شود: یا ادغام‌شدن در نظام جهانی یا طی‌کردن مسیری پر آشوب.

اما ایران می‌تواند از طریق یک اقدام خردمندانه از این دوآلیته‌ی مرگبار گذار کند. چاره، در «گشایش سیاسیِ دموکراتیک» نهفته است.

نقش مجلس نمایندگان ایران جهت شروع برجام دو بسیار مهم است. مجلس کنونی، آینه‌ی تمام‌نمای اراده و خواست مردم ایران نیست(به دلیل نظارت استصوابی و حذف‌های گسترده). اما اگر اراده‌ی لازم جهت حل دموکراتیک مسائل خلق‌های ایران در چارچوب برجام دو وجود داشته باشد، این مجلس می‌تواند نقشی تاریخی ایفا کند. به‌ویژه ‌آن‌که بخش عمده‌ای از مجلس دهم را نمایندگان طیف اعتدال‌گرا‌ـ میانه‌رو‌ـ اصلاح‌طلب تشکیل می‌دهند. بنابراین صحن مجلس دهم عملاً باید به محلی برای گفتگو درباره‌ی مسائل خلق‌های ایران و برجام دو مبدل شود. زیرا سرنوشت کشور به چنین پروژه‌ای وابسته است. با توجه به موقعیت فوق‌العاده استراتژیک کوردها در خاورمیانه‌ی نوین، کوردهای روژهَلات و مشخصاً کودار و پژاک، می‌توانند در پروسه‌ی چاره‌یابی دموکراتیک مسائل ایران و کلیدخوردن برجام دو نقشی پویا، مثبت و تاریخی بازی کنند. حل مسئله‌ی کورد در این چارچوب نه‌تنها ایران را تضعیف نمی‌گرداند بلکه کشور ایران را به دلیل دموکراسی برآمده از برجام دو، به توانمندترین کشور منطقه مبدل خواهد ساخت و کل خلق‌های ایران را نیز به آزادی‌ها و مطالبات تاریخی‌شان خواهد رسانید.

عضویت در خبرنامه

ایمیل خود را وارد نمایید